ابن‌خلدون زندگی و اندیشه‌ی او

کتاب «ابن‌خلدون زندگی و اندیشه‌ی او» که با ترجمهٔ محمد دهقانی منتشر شده، روایتی روشنگر از زندگی و اندیشهٔ این نابغهٔ عرب در بستر تاریخی و فکری قرون وسطی به دست می‌دهد. اروین در این زندگینامهٔ فکری پرسش‌های بنیادینی را مطرح می‌کند: آیا ابن‌خلدون نخستین جامعه‌شناس جهان بود؟ نظریهٔ «عصبیّت» او تا چه حد مرهون فلسفهٔ یونان باستان است؟ و چرا این مورخ بزرگ در مغرب و مصر چنان دشمنان سرسختی داشت؟ اثر پیش رو پرده از این ابهامات برمی‌دارد و تصویری همه‌جانبه از چهرهٔ مرموز این متفکر مسلمان ارائه می‌دهد.

رابرت اروین (۱۹۴۶-۲۰۲۴)، تاریخ‌نگار، رمان‌نویس و شرق‌شناس برجستهٔ بریتانیایی بود. او خواندن تاریخ مدرن را در آکسفورد آغاز کرد و در مدرسهٔ مطالعات شرقی و آفریقایی (SOAS) زیر نظر برنارد لوئیس به پژوهش پرداخت. اروین که در جوانی به اسلام گرویده بود، مدتی را در خانقاه درویشان الجزایر گذراند و بعدها به تدریس تاریخ قرون وسطی در دانشگاه سنت اندروز پرداخت. از او به‌عنوان کارشناس برجستهٔ هزارویک شب و منتقد سرسخت ادوارد سعید در کتاب جنجالی «دانش خطرناک» یاد می‌شود.

در طول دو قرن گذشته، معنا و اهمیت نوشته‌های ابن خلدون به‌شدت محل بحث و مجادله بوده است. آیا او نخستین جامعه‌شناس جهان بود؟ یا اصلاً جامعه‌شناس بود؟ نظریه‌پردازی او درباره‌ی تاریخ تا چه حد مرهون اصول فلسفه‌ی یونانی است؟ آیا درباره‌ی اصالت کار او اغراق شده است؟ به نظر می‌رسد اسلام اساس تفکر تاریخی او بوده است، اما دقیقا به چه صورتی؟ نکند در نهان به‌راستی خردگرا و ملحد بود؟ آیا صوفی هم بود؟ چرا در مغرب و مصر آن همه دشمن داشت؟ آیا سرمشقی که از ظهور و سقوط ادواری سلسله‌ها به‌دست می‌داد درباره‌ی سرزمین‌های بیرون از مغرب هم صدق می‌کرد؟ چادر نشینی را پدیده‌ی خوبی می‌دانست یا نظری منفی بدان داشت؟ ازآنجاکه هم آینده‌شناس بود و هم مورخ، آیا می‌توان گفت که بهره‌ای از نبوت داشت؟ این‌ها برخی از پرسش‌هایی هستند که محققان امروزی کوشیده‌اند پاسخی برایشان بیابند. تفسیرهای پرشمار از ابن خلدون می‌تواند گویای این باشد که او چندان تصویر روشنی از خود به دست نداده است. پژوهش‌های چند دهه‌ی اخیر هر کدام از منظری خاص به اندیشه‌های ابن خلدون پرداخته‌اند. کتاب حاضر، به قلم یکی از برجسته‌ترین اندیشمندان معاصر، برای نخستین بار می‌کوشد تصویری جامع از زندگی ابن‌خلدون و آرای او عرضه بدارد و فضای مه‌آلود شکل‌گرفته پیرامون این شخصیت پرآوازه اما مرموز را کنار بزند.
«نوشته پشت جلد کتاب»